Joanna Domagała
Ocena eksperta:
Oceniana książka: Żyć w zgodzie zabawy zapobiegające agresji w przedszkolu

Zachowania agresywne towarzyszyły człowiekowi od zawsze. Ujawniały się one w formie nieustannie toczonych walk, bojów czy wojen. W czasach starożytnych spotęgowane one były stosowaniem kar cielesnych jako „skutecznej" metody wychowawczej. Również w różnych kulturach religijnych uwzględniano i akceptowano przemoc wobec osób, które nie podporządkowywały się nakazanym regułom. Historia ludzkości dowodzi, że agresja stała się zjawiskiem ogólnie rozpowszechnionym we wszystkich społecznościach.
Agresja pojawiła się w szkole od początku powstania tej instytucji. Jej istnienie w placówkach szkolnych stało się istotnym faktem, z którym borykają się niemal wszyscy wychowawcy, nauczyciele. Wielu pedagogów słusznie stwierdza, że zjawisko agresji wśród dzieci przybiera coraz groźniejsze formy. Nikt z nas już nie ma wątpliwości, że należy skutecznie zapobiegać temu problemowi. Stanowi to niemałe wyzwanie dla każdego nauczyciela, rodzica, opiekuna dziecka.

Czym jest agresja?
Agresja - z języka łacińskiego „agressio" czyli napaść - to „wroga, napastliwa postawa lub zachowanie się względem kogoś lub czegoś"1 zamierzone działanie, które ma na celu wyrządzenie komuś lub czemuś szkody, straty, bólu. Pojęciem tym określa się każde zachowanie, które skierowane jest przeciwko drugiej osobie (lub sobie). Przejawem agresji jest również niszczenie swoich lub cudzych rzeczy, sprzętu, a także wyrządzanie szkód moralnych.
Agresja w szkole może przybierać różne formy:
- agresja fizyczna - bicie, popchnięcia, zamykanie w pomieszczeniach, niszczenie własności, wymuszanie, zastraszanie, plucie, kopanie;
- agresja słowna - szantaż, ośmieszanie, wyśmiewanie, obrażanie, grożenie, przezywanie, plotkowanie, skarżenie, kłótnie, namawianie się;
- agresja psychiczna - nieprzyjazne znaki, wykluczanie z grupy, wrogie gesty i miny;
- agresja mieszana - różne połączenia wcześniej wymienionych np.: uderzanie z ubliżaniem, wymuszanie z zastraszaniem.

Jakie są przyczyny agresji?
W różnych publikacjach pojawiają się liczne informacje o przyczynach zachowań agresywnych. Wielu autorów zwraca uwagę na fakt, że główną przyczyną agresji jest ignorancja. Agresję jednak mogą wywołać też pewne procesy neurologiczne; podwyższony poziom testosteronu; dysproporcje związków chemicznych w organizmie, alkohol; sytuacje społeczne, w których odczuwalny jest silny ból czy niewygoda oraz bezpośrednia prowokacja i chęć odwetu.
Analizując przyczyny agresji występującej wśród uczniów należy wziąć pod uwagę najbliższe otoczenie dziecka, a więc rodzinę, szkołę, grupy rówieśnicze oraz media.
Przed szkołą i każdym pedagogiem stoi ważne i niezwykle trudne zadanie przeciwstawiania się wszelkim przejawom agresji oraz zapobieganie zachowaniom agresywnym. Realizacja programów profilaktycznych dotyczących przeciwdziałania agresji kształtuje w młodym człowieku postawę tolerancji, szacunku i akceptacji siebie i drugiej osoby. Uczy sposobów radzenia sobie z negatywnymi emocjami i pokojowych metod rozwiązywania konfliktów. Treści zaprezentowane w niniejszym programie można realizować na zajęciach lekcyjnych w formie ćwiczeń i zabaw śródlekcyjnych w sytuacjach pojawienia się problemu, bądź jako działania profilaktyczne.
Prezentowany poradnik przeznaczony jest dla nauczycieli szkół podstawowych. Program dostosowany do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka, sprzyja rozwijaniu uczucia empatii, współczucia i tolerancji. Jednocześnie pobudza do aktywnego i twórczego włączania się w tok zajęć przy rozwiązywaniu sytuacji konfliktowych i zapobieganiu przejawom agresji.
Podstawową formą realizacji przedstawionych treści jest zabawa. Dzięki niej w sposób atrakcyjny, przyjazny i zrozumiały dla ucznia nauczyciel osiąga zamierzony cel wychowawczy.
Pomysły na gry i zabawy zapobiegające agresji czerpałyśmy z doświadczeń podczas wieloletniej pracy z dziećmi, z literatury psychologiczno-pedagogicznej oraz wzbogacając swój warsztat pracy z kursów i warsztatów edukacyjnych. Zaproponowane gry i zabawy zostały zweryfikowane w praktyce i zmodyfikowane tak, aby odpowiadały oczekiwaniom dzieci i nauczycieli. Dostosowano je także do wieku wychowanków, ich możliwości i potrzeb.
W uczeniu się umiejętności wyzbywania przejawów agresji niezwykle istotną rolę odgrywa współpraca szkoły ze środowiskiem rodzinnym dziecka. Dlatego warto aktywnie włączyć rodziców w działania profilaktyczne w tym zakresie. Poradnik jest wzbogacony o propozycje form warsztatowych dla rodziców, które nauczyciel może wykorzystać, jeśli uzna za przydatne, pomocne w realizacji programu „Żyć w zgodzie". Włączenie do programu rodziców ma na celu nie tylko kontynuację zamierzonych oddziaływań wychowawczych, ale także zintegrowanie zainteresowanych stron, współpracę ze środowiskiem szkolnym, klasowym, wychowawcą oraz uświadomienie poczucia odpowiedzialności dorosłych za zachowania dzieci, które wzorują się na naszych postawach. Buntują się psychicznie i fizycznie wtedy, kiedy jesteśmy dla nich nieodpowiednim, niedojrzałym wzorem do akceptacji.